اعراض أو به ثبوت رسيده زمين متعلق به شخص مدعى است والا ملك ورثه مالك است واگر نزاع موضوعي در بين باشد محتاج به مرافعه شرعيه است . احياء موات س 6 - در زمينهائى از قديم به علت نداشتن آب ، ديمى كارى مىشده واحياء شده ، بفرمائيد خريد وفروش آنها چه صورت دارد وآيا ديگران مىتوانند در آن زمينها بدون اجازه صاحبان آنها حفر چاه نمايند يا خير ؟ ج - در فرض سئوال هر كس هر مقدار از زمينهاى مذكور را در موقعى كه موات بوده ومسبوق به احياء هم نبوده به قصد تملك احياء نموده باشد متعلق به خود أو است وخريد وفروش آن هم بلا مانع است وبدون اجازه وى شرعا نمىتوان در آن حفر چاه وهيچ گونه تصرفى نمود وچنانچه نزاع موضوعي در بين باشد مرافعه شرعيه لازم است . س 7 - زمينى است حدود پانزده سال قبل كشاورزانى در اين زمين كشت وزرع مىكردند ومدت مديدى است كه آب قنات آن خشك وبالتبع زمين مزبور بواسطة بي آبى بلا زرع مانده است . در حدود پنج سال قبل شخصي با اجازه وپرداخت اجاره به مالكين اصلى ، زمين را با زدن يك حلقه چاه عميق احياء نموده ومشغول درختكارى وكشاورزى شده است در اين صورت آيا زارعين 25 سال قبل كه در طول اين مدت زمين را ترك كرده بودند حقي به اين زمين احياء شده دارند يا خير ؟ ج - در فرض سئوال اگر مالكين زمين مزبور بعد از خشك شدن قنات از آن زمين اعراض نكرده بوده‌اند بلكه مترصد تهيه وسائل استخراج آب از قنات بوده‌اند زمين مزبور در ملك مالكين قبلي باقي است . والله العالم . س 8 - قناتى است كه بيش از سى سال است آب ندارد وخراب شده ووسط صحراى ديگران مىباشد مرقوم فرمائيد آيا ملكيت قنات از آن ملكهاى مجاور است يا مال مالك قنات ؟ والسلام ج - در فرض سؤال به حسب ظاهر يد ، مال صاحبان اصلى قنات است ومربوط به مالكين زمين أطراف آن نيست مگر آن كه به مرافعه شرعيه ثابت شود كه صاحبان قنات